Een kleine geschiedenis over het gebruik van wilde eetbare planten.  

Doorheen de geschiedenis van de mens, hebben we steeds gebruik gemaakt van wat de natuur ons te bieden had. Of nu voor onderdak, vervoer, materiaal, medicatie als ook eten.
 
De jager verzamel cultuur was een realiteit die duizenden jaren heeft bestaan en die stil aan in vermindering kwam een 13 000 jaar geleden, met het begin van de landbouwcultuur.

Bij het begin van de landbouw, werden wilde eetbare planten aangeplant nabij het huis, en begon het menselijk veredelen van de natuur, met als resultaat de groenten, fruit, peulvruchten en dergelijke die als resultaat de voeding zijn geworden die we vandaag kennen. 

Niet overal en op hetzelfde moment is landbouw echter ingetreden. Zo kwam bij voorbeeld de landbouw in Groot Brittanië er pas een een 6000 jaar geleden. Ook niet overal waar aan landbouw werd gedaan werd deze wilde cultuur opgegeven. Tot enkele generaties geleden was het zelfs bij ons in het (rijke) westen nog een evidentie om naast het verbouwen ook nog in het wild te gaan plukken. Dat is trouwens op veel plaatsen nog zo, o.a. in Servië en andere balkan landen, Nepal, Israël, Palestina, Marokko, Spanje, Griekenland,.. waar het plukken van wilde planten, naast het zelf cultiveren, nog een van de normaalste zaken is.

Hoeveel of weinig wildplukkers er nog overblijven, overal waar ik ben geweest, of nu in de Balkanlanden, Israel, Iran, Indië, Nepal en zelfs België, zijn er mensen te vinden die hier nog steeds mee bezig zijn na duizenden jaren overlevering van informatie.

Deze kennis wordt misschien zoals Nof Atmna Ismaeel (Moslima winnares van Master chef Israel 2015) me vertelde, in elke generatie gehalveerd, maar daar kunnen we proberen een halt op te brengen.

Bronnen over hoe mensen vroeger aten, zijn weinig te vinden, doordat met de tijd, deze organische stoffen opgaan in de natuur. Ook is het vaak moeilijk te zeggen, wanneer zaden of stuifmeel van planten gevonden wordt, of deze ook effectief gebruikt werden als bron van voeding.

Een van de weinige planten die echter meermaals voorkwam op archeologische sites en die meermaals vermeld werd in oude teksten als bron van voeding, en die tevens als leidraad kan dienen voor de geschiedenis van het gebruik van wilde planten in het verleden is de eik. Ik spreek dan enkel over de gematigde klimaten waar de eik voorkwam.

Van Noord Amerika tot Mexico, van Scandinavië tot Noord Afrika, van Rusland tot het middenoosten, helemaal tot in het Oosten van Azië. Overal zijn er gebruiken terug te vinden van eikels, die als basisvoedingsmiddel werden gegeten.

Doordat deze vaak geroosterd werden, was het gemakkelijker om dit te gaan onderzoeken.

De oudste vondsten van eikels, zijn in het begin+midden pleistoceen tijdperk (781 000 tot 126 000 jaar geleden: Midden pleistoceen), in Gesher Benot Ya’aqov, Israel , waar ze samen gevonden zijn met Pistach- en wilde amandelnoten.

Dit is in het Midden-Oosten, waar meerdere vondsten van eikels zijn teruggevonden, waaronder in Ohalo, ook in Israel, die dateert van een 23 000 jaar geleden.

In de achtste eeuw voor onze jaartelling, beschreef de Griekse dichter “Hesiod”, in zijn “Works and Days”, hoe eikels hongersnood effectief bestreed. “ Honest people do not suffer from famine, since the gods give them abundant subsistence: Acorn-bearing oaks, honey, and sheep.”

Ook de dichter Ovidius, herhaalde dit gebruik in “Fasti”, waarbij voor de komst van de landbouw, mensen zich voedden, met eikels.

Plinius, had het ook over het gebruik van eikels, en hoe deze de gezondheid van verschillende culturen op peil hielden, zelfs in tijden van vrede.

Archeobotanist Koen Deforce, die me bij dit onderzoek hielp, suggereert aan de hand van duizenden gevonden resten van eikels in Boezinge (West Vlaanderen), dat ook in België de eik een grote plaats ingenomen heeft in onze samenleving. De geschatte 69 000 restanten van eikels, brengen ons naar een andere realiteit, waarbij de eik een grotere rol speelde dan hiervoor gedacht. Dit gaat over het Ijzeren tijdperk, die vanaf 1200 voor onze jaartelling begon.

In Nederland, is een dergelijke vondst gedaan in Amersfoort-Zocherpad, waarbij een 20 000-tal restanten van eikels werden teruggevonden.


In de middeleeuwen zijn bronnen terug te vinden in Arabie in Ibn al-Awwam (2000)

Zelfs tot voor kort, was de eikel in landen als Spanje, Iran, Italië en Griekenland nog culinair aanwezig.

Maar de eik of de eikel is uiteraard niet de enige bron van voeding die gebruikt is geweest in het verleden.

Indianen in de verenigde staten, Aboriginals in Australia, de Maori in Nieuw Zeeland, de Nomaden in het midden oosten. Berbers in Marokko, de bedoeinen in Israel, allen hebben ze lange tradities met het gebruik van wilde eetbare planten, zo ook bij ons.